Γενική Ανατομία της Σπονδυλικής Στήλης

 

ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ 

Η γενική κατανόηση της ανατομίας της σπονδυλικής στήλης (Σ.Σ.) και των λειτουργιών της είναι εξαιρετικά σημαντική για τους ασθενείς με προβλήματα στην περιοχή αυτή. Το άρθρο αυτό παρέχει μια ανασκόπηση της εξαιρετικά πολύπλοκης ανατομίας της Σ.Σ. Ξεκινάει δίνοντας την γενική εικόνα των λειτουργιών της με τα τρήματα και τις βασικές καμπύλες. Ακολουθείται από μια λεπτομερή περιγραφή των επί μέρους ανατομικών στοιχείων όπως ο σπόνδυλος, ο δίσκος, ο νωτιαίος μυελός, τα νεύρα, οι αρθρώσεις, οι μύες και οι σύνδεσμοι.
 
 
ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ 
Τρεις είναι οι βασικές λειτουργίες της Σ.Σ.:
1)να προστατεύει τον νωτιαίο μυελό και τα νεύρα, 2)να υποστηρίζει το σώμα και να βοηθάει στη διατήρηση της όρθιας θέσης και 3)να είναι ευέλικτος (ποιος?) ούτως ώστε να παρέχει την δυνατότητα κίνησης.
 
 
ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ 
Τυπικά η Σ.Σ. χωρίζεται σε 4 κύριες περιοχές: αυχενική, θωρακική, οσφυϊκή και ιερή, (υπάρχει και 5η, ο κόκκυγας). Κάθε περιοχή έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και λειτουργίες.
 

ΑΥΧΕΝΙΚΗ ΜΟΙΡΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ
Ο ανθρώπινος λαιμός περιέχει την  αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Αποτελείται από 7 σπονδύλους οι οποίοι προστατεύουν το νωτιαίο μυελό, στηρίζουν το κεφάλι και επιτρέπουν την μεγάλη ευκινησία του λαιμού. Ο πρώτος αυχενικός σπόνδυλος ονομάζεται άτλας και έχει σχήμα δακτυλιδιού. Ο δεύτερος ονομάζεται άξονας και μοιάζει με άξονα ο οποίος επεκτείνεται προς τα πάνω και εισέρχεται σε μια ειδική θέση του άτλαντα. Ο άτλας μαζί με τον άξονα επιτρέπουν στο κεφάλι να στρίβει και να κάνει κάμψη και έκταση, και μαζί είναι υπεύθυνοι για το 50% σχεδόν της κινητικότητας του αυχένα. Οι άλλοι αυχενικοί σπόνδυλοι, από τον Α3 έως τον Α7 δεν έχουν κάποια ιδιαίτερα ανατομικά χαρακτηριστικά στην ανατομία και είναι υπεύθυνοι για το υπόλοιπο  50% της κινητικότητας της αυχενικής μοίρας της Σ.Σ. 

 
ΘΩΡΑΚΙΚΗ ΜΟΙΡΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ
Κάτω από τον τελευταίο αυχενικό βρίσκεται ο πρώτος από τους συνολικά 12 σπονδύλους της θωρακικής μοίρας.  Όσο προχωράμε προς τα κάτω, τόσο αυξάνει το μέγεθός τους, με τον Θ1 να είναι ο μικρότερος και τον Θ12 ο μεγαλύτερος σπόνδυλος. Επάνω στους θωρακικούς σπονδύλους ενώνονται οι πλευρές, μια για κάθε σπόνδυλο αριστερά και δεξιά που ενώνονται μπροστά με το στέρνο σχηματίζοντας έναν κλειστό κλωβό. Το αποτέλεσμα είναι η θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης να εμφανίζει ακαμψία σε σχέση με την αυχενική ή την οσφυϊκή μοίρα. Η θωρακική μοίρα της σπονδυλικής στήλης σε συνδυασμό με τον θώρακα και το στέρνο (δηλαδή ο θωρακικός κλωβός), προστατεύει τους πνεύμονες και την καρδιά.
 
 
ΟΣΦΥΙΚΗ ΜΟΙΡΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ
Η οσφυική μοίρα της σπονδυλικής στήλης αποτελείται από 5 σπόνδυλους οι οποίοι ονομάζονται από Ο1 έως Ο5. Το μέγεθος τους αυξάνεται από πάνω προς τα κάτω, όπως στη θωρακική μοίρα. Η οσφυϊκή μοίρα έχει μεγαλύτερη κινητικότητα από την θωρακική και λόγω του προσανατολισμού των μικρών αρθρώσεών της, εκτελεί κυρίως πρόσθια και πλάγια κάμψη και λιγότερο η στροφή (που πραγματοποιείται κυρίως στην θωρακική μοίρα).
 
 
ΙΕΡΑ ΜΟΙΡΑ
Η ιερά μοίρα την σπονδυλικής στήλης η αλλιώς ιερό οστό, είναι αυτό που ο κόσμος αποκαλεί ουρά. Αποτελείται από 5 σπονδύλους, από τον Ι1 έως τον Ι5 οι οποίοι είναι ενωμένοι σχηματίζοντας ένα ενιαίο κόκκαλο, το ιερό οστό. Το ιερό βρίσκεται ανάμεσα στα 2 οστά της λεκάνης και ενώνει ουσιαστικά την λεκάνη με την σπονδυλική στήλη. Αμέσως κάτω από το ιερό, βρίσκεται ο κόκκυγας.

 
ΕΠΙΠΕΔΑ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ
Για να καταλάβει κανείς την ανατομία και τα γενικά χαρακτηριστικά της Σ.Σ., πρέπει να λάβει υπόψη του τα επίπεδά της. Το κάθε επίπεδο της Σ.Σ. αντιστοιχεί στα 3 επίπεδα του χώρου. Έτσι υπάρχει το πρόσθιο ή μετωπιαίο ή «ανφάς», το πλάγιο ή «προφίλ» και το αξονικό που είναι κάθετο στον άξονα της σπονδυλικής στήλης.
 
 
ΚΑΜΠΥΛΗ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ
Όταν βλέπουμε την σπονδυλική στήλη από μπροστά, δηλαδή από το πρόσθιο-μετωπιαίο επίπεδο, παρατηρούμε ότι είναι ευθεία. Στην περίπτωση που υπάρχει μια καμπύλη στο μετωπιαίο επίπεδο, τότε αυτό ονομάζεται σκολίωση. Όταν βλέπουμε την σπονδυλική στήλη από το πλάι (πλάγιο επίπεδο), παρατηρούμε ότι έχει 4 καμπύλες, οι οποίες είναι ή κυφωτικές ή λορδωτικές. Η κύφωση εμφανίζεται φυσιολογικά στην θωρακική μοίρα καθώς και στην ιερή μοίρα της Σ.Σ., ενώ η λόρδωση εμφανίζεται φυσιολογικά στην αυχενική και οσφυϊκή μοίρα της Σ.Σ.

 
ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΑ ΣΩΜΑΤΑ
Όλοι οι σπόνδυλοι, εκτός από τον πρώτο και τον δεύτερο αυχενικό, ουσιαστικά σχηματίζονται από τα ίδια βασικά στοιχεία. Εξωτερικά έχουμε το λεγόμενο φλοιώδες οστό το οποίο είναι σκληρό, συμπαγές και ιδιαίτερα ανθεκτικό. Εσωτερικά υπάρχει το σπογγώδες οστό το οποίο είναι μαλακότερο από το φλοιώδες και μοιάζει με κυψέλη μέλισσας. Μέσα σε αυτό βρίσκεται ο μυελός των οστών ο οποίος σχηματίζει τα ερυθρά αιμοσφαίρια και κάποια από τα λευκά αιμοσφαίρια. Τα σπονδυλικά σώματα αποτελούνται από τα ακόλουθα στοιχεία: Α) το σώμα του σπονδύλου: είναι το μεγαλύτερο κομμάτι του σπονδύλου και μοιάζει με κύλινδρο ή, καλύτερα, με κλεψύδρα, δεδομένου ότι η μέση του είναι στενότερη, Β) οι αυχένες: από το σώμα του σπονδύλου ξεκινούν 2 μικρότεροι κύλινδροι οι οποίοι κατευθύνονται προς τα πίσω, Γ) το πέταλο: εκτείνεται από τον ένα μέχρι τον άλλο αυχένα με αποτέλεσμα μεταξύ του σώματος, των 2 αυχένων και του πετάλου να σχηματίζεται ο σπονδυλικός σωλήνας. 

 
ΑΠΟΦΥΣΕΙΣ KAI ΜΙΚΡΕΣ ΑΡΘΡΩΣΕΙΣ (FACET JOINTS)
Από το πέταλο κάθε σπονδύλου ξεκινούν 7 αποφύσεις. Δύο αρθρικές σε κάθε πλευρά του σπονδύλου, η μία με φορά προς τα πάνω και η άλλη με φορά προς τα κάτω, αρθρώνονται με τις αντίστοιχες αποφύσεις των άνωθεν και κάτωθεν σπονδύλων και σχηματίζουν τις οπίσθιες μικρές αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης. Όπως κάθε άρθρωση του σώματός μας, οι μικρές αρθρώσεις περιβάλλονται από θύλακο ο οποίος περιέχει αρθρικό υγρό που λιπαίνει την άρθρωση. Οι επιφάνειες των αρθρώσεων έχουν αρθρικό χόνδρο που επιτρέπει την ομαλή κίνηση των αρθρώσεων. Οι αρθρώσεις αυτές βοηθούν την κίνηση της Σ.Σ. και την κατευθύνουν σε διάφορα επίπεδα. Επίσης, καθορίζουν- περιορίζουν την υπερβολική κίνηση της σπονδυλικής στήλης στην έκταση και στην κάμψη. Έτσι ανα δύο οι σπόνδυλοι ενώνονται με τις μικρές αρθρώσεις, μία αριστερά και μια δεξιά, και με τον μεσοσπονδύλιο δίσκο μπροστά, σχηματίζοντας αύτο που καλείται σπονδυλική μονάδα και είναι η μονάδα κίνησης της σπονδυλικής στήλης.
Από το πέταλο επίσης ξεκινούν μια οπίσθια εγκάρσια και 2 πλάγιες αποφύσεις. Οι αποφύσεις αυτές χρησιμεύουν στο να καταφύονται πάνω τους οι τένοντες και οι σύνδεσμοι. 
 

ΤΕΛΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ
Άλλα ανατομικά στοιχεία της Σ.Σ. είναι οι τελικές πλάκες, οι οποίες είναι χόνδρινα στοιχεία που επικαλύπτουν το πάνω και το κάτω μέρος του σπονδυλικού σώματος. Ουσιαστικά οι δύο παρακείμενες σπονδυλικές τελικές πλάκες περιβάλουν τον δίσκο και είναι αυτές που τον συντηρούν στην φυσιολογική του μορφή (ενυδάτωση και θρεπτικά στοιχεία των κυττάρων του πηκτοειδούς πυρήνα ο οποίος βρίσκεται στον μεσοσπονδύλιο δίσκο και αναφέρεται πιο κάτω).

 
ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΑ ΤΡΗΜΑΤΑ
Μεταξύ των αυχένων, ανά 2, στην αριστερή και δεξιά πλευρά, δημιουργείται ένας χώρος ο οποίος ονομάζεται μεσοσπονδύλιο τρήμα, από όπου εξέρχονται τα νευρικά στοιχεία που σε αυτό το επίπεδο ονομάζονται ρίζες. Αμέσως μετά την έξοδο, οι ρίζες σχηματίζουν πλέγματα τα οποία διανέμονται στα άνω και κάτω άκρα.

 
ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΙ ΔΙΣΚΟΙ
Μεταξύ των σπονδυλικών σωμάτων βρίσκεται ένα «μαξιλαράκι» που ονομάζεται μεσοσπονδύλιος δίσκος. Αυτός έχει σαν σκοπό να απορροφά τα φορτία των κινήσεων και να συγκρατεί τον ένα σπόνδυλο πάνω στον άλλο. Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι είναι οι μεγαλύτεροι σχηματισμοί του ανθρώπινου σώματος που δεν έχουν αγγεία και τρέφονται μέσω ώσμωσης από τα θρεπτικά υλικά τα οποία περνούν στον δίσκο μέσω της σπονδυλικής πλάκας. Κάθε δίσκος έχει 2 ξεχωριστά τμήματα. Τον ινώδη δακτύλιο και τον πηκτοειδή πυρήνα.
 
 
Ινώδης δακτύλιος
Ο μεσοσπονδύλιος δίσκος έχει μια κατασκευή σαν ρόδα αυτοκινήτου, με το λάστιχο γύρω-γύρω να είναι ο ινώδης δακτύλιος και το κέντρο της που είναι μαλακό να είναι ο πηκτοειδής πυρήνας. Ο δακτύλιος δίνει στην σπονδυλική στήλη την στροφική σταθερότητα καθώς και την ικανότητα να αντέχει την συμπίεση. Αποτελείται από διάφορα στρώματα ελαστικού κολλαγόνου τα οποία έχουν διάταξη αντίστοιχη με το πλέγμα της εσωτερική δομής που έχουν τα λάστιχα των αυτοκινήτων. Έτσι οι ίνες χιάζονται από την μια άκρη του δακτυλίου στην άλλη, ενώ το κολλαγόνο συνδέεται μεταξύ τους με διάφορους δεσμούς για ακόμα μεγαλύτερη σταθερότητα.

 
Πηκτοειδής Πυρήνας
Το κέντρο του ινώδους δακτυλίου αποτελείται από ένα ελαστικό υλικό σαν ζελές, το οποίο ονομάζεται πηκτοειδής πυρήνας. Αυτός μεταφέρει τα φορτία του βάρους από σπόνδυλο σε σπόνδυλο. Αποτελείται από νερό, κολλαγόνο και πρωτογλυκάνες, σε διάφορες αναλογίες.

 
ΝΩΤΙΑΙΟΣ ΜΥΕΛΟΣ ΚΑΙ ΝΕΥΡΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ
Ο νωτιαίος μυελός είναι η προέκταση του εγκεφάλου στον σπονδυλικό σωλήνα. Το κατώτερο κομμάτι του εγκεφάλου ονομάζεται στέλεχος και τελειώνει περίπου στο ανώτερο μέρος της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης στον νωτιαίο μυελό, ο οποίος εκτείνεται με τη σειρά του μέχρι περίπου τον πρώτο οσφυϊκό σπόνδυλο. Από κεί και πέρα ο νωτιαίος μυελός μεταβαίνει στην υπουρίδα, δηλαδή ένα θύσανο από νεύρα που μοιάζουν με ουρά αλόγου. Τα νεύρα σε αυτό το επίπεδο ονομάζονται σπονδυλικές ρίζες, και δουλειά τους είναι να μεταφέρουν την κίνηση από το κεφάλι στα άκρα και τις αισθήσεις από τα άκρα στον εγκέφαλο. Οι σπονδυλικές ρίζες εξέρχονται από τον σπονδυλικό σωλήνα δια του τρήματος, το οποίο όπως αναφέρθηκε είναι ένα άνοιγμα ανά 2 σπονδύλους δεξιά και αριστερά. Έξω από την Σ.Σ. σχηματίζουν νευρικά πλέγματα και εν συνεχεία νεύρα τα οποία πηγαίνουν στα άκρα.
Τόσο ο εγκέφαλος όσο και ο νωτιαίος μυελός αποτελούν το κεντρικό νευρικό σύστημα, ενώ οι ρίζες, τα πλέγματα και τα νεύρα, σχηματίζουν το περιφερικό νευρικό σύστημα. Μεταξύ του οπίσθιου τμήματος του σπονδυλικού σώματος και του πετάλου, σχηματίζεται ο σπονδυλικός σωλήνας ο οποίος φιλοξενεί τον νωτιαίο μυελό. Ο σπονδυλικός σωλήνας μπορεί να στενέψει σε περίπτωση που επεκταθεί ο μεσοσπονδύλιος δίσκος μέσα σε αυτόν (προβολή δίσκου ή κήλη δίσκου) ή σε περίπτωση αρθρίτιδας των μικρών αρθρώσεων, όπου φουσκώνουν και καταλαμβάνουν και αυτές χώρο στον σπονδυλικό σωλήνα. Σε αυτές τις περιπτώσεις έχουμε την στένωση του σπονδυλικού σωλήνα.
 
« επιστροφή
© Papadopoulos Hlias | All rights reserved